آیین دادرسی کیفری مدرن در ایران

سیاستگذاران جنایی ایران با بهره­مندی از مطالعات جرم شناختی و کیفرشناختی و همچنین ایده­گیری از گذر مطالعات تطبیقی قوانین، سعی در ایجاد تحول و برپایی رویکرد تلطیفی، همراه با علمی-فنی شدن قوانین دارند.

2-دستاوردهای دانش جرم شناختی به عنوان یک علم چند مبنایی و چند وجهی با انگاره­های آیین دادرسی کیفری، رویکرد نوینی را پدیدار خواهد ساخت.

آیین دادرسی کیفری در ایران با این مهم همراه بوده و ورود گذاره ها و رهاوردهای جرم شناسی به قانون آیین دادرسی کیفری1392، رویکرد جدیدی را در سیاست جنایی ایران پدید آورده است.

3-از جمله دستاوردهای ورود جرم شناسی که قانون آیین دادرسی کیفری را مدرنیته کرده است می­توان به اعمال نظریه برچسپ زنی اشاره کرد. زیرا به عقیده جرم شناسان برچسپ زنی خود به عنوان یک عامل جرم زا است؛ برای اغلب مردم خیلی مهم است وقتی شخص دستگیر، محاکمه و در نهایت محکوم می‌شود، جامعه طی این فرایند شخص را به طور رسمی و گسترده مجرم معرفی می‌کند. در این صورت ممکن است شخص تصویر داده شده از سوی جامعه را بپذیرد و بر اساس آن، تصویر شخصی خویش را تغییر دهد و خود- انگارۀ مجرمانه در وی شکل گیرد.

برای مثال، مطابق با ماده 172 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 مامور ابلاغ مکلف است ابلاغیه را بدون استفاده از لباس رسمی به محل ابلاغ تحویل دهد، این ماده با مبنای جرم شناختی همگرا است. به این جهت که هرگاه مامور ابلاغ با لباس رسمی به محل ورود کند، ناخودآگاه این شائبه در ذهن همسایگان شکل خواهد گرفت که فرد را با دید و پیش فرض بزهکاری مورد سنجه قرار خواهند داد.

4-در هر حال، تحولات آیین دادرسی کیفری در ایران بسیار است و این تحولات، نظام جرم گرا و یک سویه آیین دادرسی کیفری را به سوی راهبرد تلطیف مدارانه و ملایم سوق داده و اسباب علمی- فنی شدن قوانین را با شکستن تابوی سنگین سزاگرایی فراهم کرده و افزون بر سیاستگذاران، کنشگران را نیز همراه کرده است.

در هر صورت در بازنگری و اصلاح قانون آیین دادرسی کیفری باید موازین علمی تر معیار قرار گیرد.

سجاد تاج الدینی( پژوهشگر حقوق کیفری)

فارغ التحصیل مدرسه عالی قضاوت تهران و عضو مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی