درآمدی بر حقوق کیفری کودکان و نوجوانان

بر اساس تاریخ حقوق کیفری و رهیافت های مطالعاتی تاریخ تحولات آن، همه مرتکبان اعم از بزرگسالان، کودکان و حتی حیوانات به یک اندازه مورد کیفر قرار می گرفتند و هدفی جز سزا دهی مد نظر نبوده است

. 2 با تصویب اسناد بین المللی حقوق بشر و حقوق بشری شدن حقوق و آیین دادرسی کیفری، تابعان و سوژه-های نظام عدالت کیفری نیز با دید متفاوتی مورد نگرش قرار گرفتند و رهیافت های حقوق بشری وارد این عرصه شد و به دنبال دستاوردهای سیاست جنایی افتراقی، پاسخ به مرتکبان نیز متفاوت شد. تولد حقوق کیفری جدید تحت عنوان حقوق کیفری کودکان و نوجوانان، رهیافتی نو پیدا است.

. 3حقوق کیفری کودکان و نوجوانان از دو منظر مورد توجه قرار می¬گیرد: نخست، از این جهت که افراد زیر 18 سال صاحب یک ضوابط و مولفه های قانونی برای پاسخ¬دهی به بزهکاری¬های خود شدند که از این منظر قواعد مربوط به جرم، مجازات، مسئولیت کیفری از یک سو و ضوابط مرتبط با تشریفات رسیدگی، حقوق دفاعی، رسیدگی قضایی و… از سوی دیگر، جدید و روزآمد شده و متفاوت از بزرگسالان قرار گرفته است. دوم، از این جهت که در طول دو دهه اخیر به ویژه در ایران، حقوق کیفری کودکان و نوجوانان صاحب یک دیسیپلین یا رشته علمی شده که در دانشگاه ها مورد تدریس قرار می گیرند. بدین توضیح آن که در مقطع کارشناسی در رشته حقوق دانشجویان علاقه مند می توانند با اخذ درس حقوق کیفری کودکان و نوجوانان به مقدار یک واحد درسی، با این رشته به طور اجمالی آشنا شوند و مفاهیم و مبانی کلی را بیاموزند؛ اما در مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق کیفری کودکان و نوجوانان به عنوان یک رشته تحصیلی در عرض رشته حقوق کیفری و جرم شناسی(البته به عنوان زیر شاخه آزمونی آن) تاسیس شده و دانشگاه هایی همچون دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی (ره) و دانشگاه علوم قضایی به پذیرش دانشجو مبادرت ورزیده و متخصصانی در این عرصه را تربیت می کنند

. 4در کنار رویکرد و رویه های علمی- تحصیلی، نظام عدالت کیفری ایران نیز با این رشته همگرا شده و مجتمع های قضایی و قضات در این زمینه را مورد کار بست قرار می دهد. به عنوان مثال، در شهر تهران، مجتمع قضایی شهید فهمیده، متشکل از دادسرا و دادگاه های اطفال و نوجوانان و شعبی از دادگاه های کیفری یک تهران در راستای دستور ماده 315 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 برای دادگاه های کیفری یک ویژه نوجوانان تاسیس و تشکیل شده است.

امید است که سیاستگذاران جنایی ایران همواره با بهره مندی از دستاوردها و رهیافت های مطالعات تطبیقی و رشته های دانش بنیان، حقوق کیفری کودکان و نوجوانان همواره توسعه یافته و به سوی تعالی پیش رود.

سجاد تاج الدینی( پژوهشگر حقوق کیفری)

فارغ التحصیل مدرسه عالی قضاوت تهران و عضو مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی